Ile wynosi odprawa? Zasady przyznawania świadczenia

Odprawa wynosi równowartość jednego, dwóch albo trzech miesięcznych wynagrodzeń – zależnie od stażu pracy u danego pracodawcy. Świadczenie przysługuje przede wszystkim wtedy, gdy umowę rozwiązuje pracodawca z przyczyn niedotyczących pracownika, a firma zatrudnia co najmniej 20 osób. Sprawdź, komu należy się odprawa, jak ją obliczyć i kiedy można dochodzić wypłaty.

Komu przysługuje odprawa po zwolnieniu?

Ustawowa odprawa pieniężna wynika z ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Może dotyczyć zarówno zwolnień grupowych, jak i indywidualnych.

Podstawowym warunkiem jest zatrudnianie przez pracodawcę co najmniej 20 pracowników na podstawie stosunku pracy. Sam zwalniany również musi być pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, dlatego osoby wykonujące umowę zlecenia lub umowę o dzieło nie nabywają prawa do tej odprawy.

Przyczyna rozwiązania umowy powinna leżeć wyłącznie po stronie pracodawcy. Może to być między innymi:

• likwidacja stanowiska pracy,
• reorganizacja przedsiębiorstwa,
• redukcja zatrudnienia,
• pogorszenie sytuacji ekonomicznej firmy,
• upadłość albo restrukturyzacja zakładu.

Nie ma znaczenia, czy pracownik był zatrudniony na czas określony, czy nieokreślony. Prawo do świadczenia nie zależy również od wymiaru etatu ani od zajmowanego stanowiska.

Odprawa może przysługiwać także osobie zwolnionej indywidualnie, jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a wyłącznym powodem rozwiązania umowy jest przyczyna niedotycząca pracownika.

Kiedy występuje zwolnienie grupowe?

Zwolnienie grupowe występuje wtedy, gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób rozwiązuje umowy z określoną liczbą pracowników w okresie nieprzekraczającym 30 dni. Liczba zwalnianych osób zależy od wielkości zakładu:

Do zwolnień grupowych mogą być zaliczane rozwiązania umów za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę oraz porozumienia stron, jeżeli przyczyna leży po stronie firmy.

Ile wynosi odprawa pieniężna?

Wysokość odprawy zależy od łącznego stażu pracy u danego pracodawcy. Sumuje się wcześniejsze okresy zatrudnienia, nawet jeśli między poszczególnymi umowami występowały przerwy.

Jeżeli doszło do przejścia zakładu pracy lub następstwa prawnego pracodawcy, do stażu mogą zostać wliczone także wcześniejsze okresy zatrudnienia u poprzedniego podmiotu.

Ustawa wprowadza również górny limit. Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Dla 2026 roku limit wskazany w materiale wynosi 72 090 zł.

Jak oblicza się podstawę odprawy?

Odprawę ustala się według zasad stosowanych przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Uwzględnia się więc nie tylko stałą pensję, lecz także składniki zmienne zgodnie z zasadami właściwymi dla tego ekwiwalentu.

W podstawie mogą zostać uwzględnione między innymi regularne premie, dodatki funkcyjne, wynagrodzenie za nadgodziny oraz inne składniki wypłacane w związku z pracą. Przy zmiennych elementach wynagrodzenia znaczenie ma właściwy okres przyjmowany do obliczeń.

Przykład wyliczenia

Pracownik był zatrudniony przez 6 lat i otrzymywał stałe wynagrodzenie w wysokości 4700 zł brutto. Z powodu likwidacji stanowiska umowa została rozwiązana przez pracodawcę.

Przy stażu od 2 do 8 lat odprawa wynosi dwukrotność miesięcznego wynagrodzenia:

4700 zł × 2 = 9400 zł brutto

Ostateczna kwota wypłacona pracownikowi może być niższa po pobraniu zaliczki na podatek dochodowy. Od odprawy co do zasady nie nalicza się składek na ubezpieczenia społeczne.

Czy odprawa przysługuje przy porozumieniu stron?

Samo rozwiązanie umowy za porozumieniem stron nie wyklucza odprawy. Istotne są rzeczywista przyczyna zakończenia zatrudnienia oraz inicjatywa prowadząca do zawarcia porozumienia.

Jeżeli pracodawca proponuje rozwiązanie umowy w związku z reorganizacją, redukcją etatów lub likwidacją stanowiska, pracownik może mieć prawo do świadczenia. W razie sporu powinien jednak wykazać, że przyczyna niedotycząca pracownika była wyłącznym powodem rozstania, a inicjatywa wyszła od pracodawcy.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy to pracownik proponuje zakończenie umowy albo porozumienie wynika z jego indywidualnych powodów. W takim przypadku ustawowa odprawa zwykle nie przysługuje.

Czy odmowa przyjęcia nowych warunków daje prawo do odprawy?

Pracodawca może wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy lub płacy. Jeżeli pracownik ich nie zaakceptuje, a w konsekwencji umowa zostanie rozwiązana z przyczyn organizacyjnych lub ekonomicznych leżących po stronie firmy, odprawa może być należna.

Ocena zależy od okoliczności sprawy. Znaczenie ma między innymi zakres proponowanej zmiany, jej wpływ na zatrudnienie oraz to, czy przyczyna pracodawcy była rzeczywista i wyłączna.

Kiedy odprawa nie przysługuje?

Ustawowe świadczenie nie jest wypłacane przy każdej utracie pracy. Najczęściej nie powstaje, gdy:

• pracownik sam składa wypowiedzenie,
• umowa kończy się z upływem czasu, na który została zawarta,
• pracownik zostaje zwolniony dyscyplinarnie z własnej winy,
• rozwiązanie umowy następuje z przyczyn dotyczących pracownika.

Odprawa z ustawy o zwolnieniach grupowych nie przysługuje także wtedy, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 20 pracowników, chyba że korzystniejsze zasady wynikają z wewnętrznych przepisów zakładu, układu zbiorowego, umowy o pracę albo przepisów szczególnych.

Trzeba odrębnie oceniać sytuacje związane z długotrwałą nieobecnością, utratą uprawnień zawodowych czy osiągnięciem wieku emerytalnego. W takich przypadkach decydująca jest faktyczna podstawa rozwiązania stosunku pracy.

Jakie inne świadczenia należą się przy rozwiązaniu umowy?

Odprawa jest jednorazowym świadczeniem i nie zastępuje innych rozliczeń końcowych. Przy zakończeniu zatrudnienia pracodawca może być zobowiązany do wypłaty:

• wynagrodzenia za przepracowaną część miesiąca,
• ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy,
• odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia,
• wynagrodzenia lub innych należności wynikających z umowy o pracę.

Pracownik może również korzystać ze zwolnienia na poszukiwanie pracy, jeżeli spełnia warunki przewidziane dla wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę. Jest to osobne uprawnienie, niezależne od odprawy.

Nie należy mylić odprawy z tytułu redukcji zatrudnienia z odprawą emerytalną. Odprawa emerytalna jest związana z przejściem na emeryturę albo rentę i wynika z innej podstawy prawnej.

Jak dochodzić niewypłaconej odprawy?

Roszczenie o wypłatę odprawy przedawnia się po 3 latach od ustania stosunku pracy. W tym czasie pracownik może wezwać pracodawcę do zapłaty, wskazując podstawę prawną, datę rozwiązania umowy oraz oczekiwaną kwotę.

Warto zgromadzić wypowiedzenie lub porozumienie stron, dokumenty dotyczące stażu, paski wynagrodzeń oraz informacje potwierdzające przyczynę reorganizacji albo likwidacji stanowiska. Jeżeli pracodawca odmówi wypłaty, sprawa może zostać skierowana do sądu pracy.

Pracodawca może również przyznać świadczenie na korzystniejszych zasadach. Dotyczy to między innymi firm zatrudniających mniej niż 20 osób, jeśli odpowiednie postanowienia znajdują się w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym lub umowie o pracę.

Warto sprawdzić przed żądaniem odprawy:

• liczbę pracowników zatrudnionych u pracodawcy,
• rzeczywistą przyczynę rozwiązania umowy,
• inicjatora porozumienia stron, jeśli zastosowano ten tryb,
• łączny staż pracy u danego pracodawcy,
• sposób wyliczenia podstawy oraz ustawowy limit świadczenia.